Zatik consiglia:
Iniziativa Culturale:

 

 

معماری ارامنه
معماری ارمنی در معماری اروپایی
شنبه, 04 مهر 1394 11:55
Print Email
نقوش معماری ارمنی در معماری اروپایی
نقوش معماری ارمنی در معماری اروپایی
تسنیم - تعدادی از هموطنان ارمنی ما در کشور ایتالیا، بالاخص شهر ونیز زندگی می‌ کنند که هم تشکل خاص خود را دارند و هم به لحاظ پژوهشی و مطالعاتی در طول سال های گذشته فعال بوده‌ اند. برخی از این ارمنیان در حوزه معماری فعال هستند و پل ارتباطی بین مراکز مطالعاتی ایرانی، ایتالیائی و ارمنستان بوده و پروژه‌های مشترکی را هم اجرا کرده‌ اند.

یادداشت پیش رو با همین هدف معرفی معماری تاریخی-مذهبی ارمنیان به قلم واحد وارطانیان از جامعه ارمنی ایرانیان مقیم ایتالیا به نگارش درآمده است که توسط نمایندگی فرهنگی جمهوری اسلامی کشورمان در ایتالیا ویراستاری شده است؛

در خصوص پیشینه مطالعات ایتالیایی در این حوزه، می توان به طرح تحقیقاتی مشترک دانشگاه ساپینزا شهر رم و بنیاد گالوست گلبنگیان به مدیریت پائولو کونئوبا همکاری آرمن و آگوپ مانوکیان اشاره نمود که نتایج آن در همایش نمایشگاه ماه ژوئن سال 1986 در قالب مقالاتی به قلم افرادی چون گزه دفرانکوویچ؛ فرناندا دمافه‌ ای، هرمان واهرامیان، پائولو کونئو و انریکو کوستا عرضه گردیده است و مجموعه‌ ای از عکس‌ ها، نقشه‌ ها و اسناد تاریخی در خصوص ابنیه مذهبی معماری ارمنی که در جریان این برنامه پژوهشی گردآوری گردیده بود نیز در دو مجلد انتشار یافت.

در همین راستا دانشگاه پلی‌ تکنیک میلان نیز به مدیریت آلپاگو نوولّو با همکاری آرمن و آگوپ مانوکیان و هرمان واهرامیان طرح پژوهشی نقشه‌برداری و عکس‌برداری از ابنیه تاریخی-مذهبی ارمنی و گردآوری اطلاعات مرتبط با این ابنیه را در ایران و برخی از دیگر کشورهای هم جوار اجرا نمود.

تحقیقات انجام یافته توسط تومازو برچّا فراتادوکّی در دانشگاه لاساپینزای شهر رم؛ به همراه نشر مقالاتی به زبان های ارمنی؛ فارسی؛ انگلیسی و ایتالیایی در این خصوص نیز از دیگر فعالیت های پژوهشی انجام یافته در این حوزه است و برخی بنیاد های فرهنگی و کلیسا ها و انجمن های ارمنیان نظیر بنگاه انتشاراتی OEMME؛ مرکز پژوهشی و اسناد فرهنگی ارمنیان CSDCA و انجمن دوستی ارمنستان و ایتالیا ZATIK در شهر ونیز به همراه دانشگاه های تهران؛ ایروان و پلی تکنیک میلان نقش مؤثری در پیشبرد این مطالعات در ایتالیا داشته‌ اند.

در جریان نشست مشترک 11 ماه مارچ 2011 مرکز پژوهشی و اسناد فرهنگی ارمنیان و انجمن دوستی ارمنستان و ایتالیا با هیأت نمایندگی سفارت خانه های ج. ا. ایران در ایتالیا و واتیکان در شهر ونیز، معمار شرلی آودیان گزارش جامعی جهت معرفی ابنیه تاریخیو مذهبی ارمنی در جهان و تاریخ پنجاه ساله پژوهش در خصوص آن ها در ایتالیا ارائه نمود و متعاقباً آن پس از برگزاری همایش مشترک دانشگاه کافوسکاری و انستیتوی دانشگاهی معماری ونیز IUAV ، مرکز پژوهشی و اسناد فرهنگی ارمنیان بازدید تخصصی برخی صومعه‌ های تحت حمایت یونسکو نظیر صومعه های سن تادئو، سن طاطائوس و سن استفانو را برنامه ریزی نمود و سفارت ایران در ایتالیا نیز با اهداء سیصد عنوان کتاب نایاب، مرکز پژوهشی و اسناد فرهنگی ارمنیان در ونیز را تجهیز نمود و پیرو آن در جریان نشستی دیگر، چشم انداز حفاظت و مرمت ابنیه و میراث فرهنگی ارمنی در ایران نیز ترسیم گردید و برای تهیه شناسنامه مرمت این ابنیه برنامه ریزی شد تا تاریخچه مرمت هر بنا در اختیار پژوهشگران قرار گرفته و در خدمت مرمت‌ های آتی باشد.

یکی از واپسین همایش ها در این حوزه، در تاریخ 16 ماه می سال 2013 میلادی توسط انجمن ارمنیان رم و لاتزیو در محل کتابخانه آلسّاندرینا دانشگاه لا ساپینزای شهر رم برگزار گردید که در جریان آن، ماریا کریستینا مارتینو ؛ ماریا آدلائیده لالا کا منئو، سیمونتا چیرانّا و واحد مسیحی وارطانیان مقالاتی را ارائه نمودند و در حاشیه آن، نمایشگاهی ازکتب چاپی ارمنی در قرون 17 و 18 میلادی نیز برگزار شد.

اگر چه یکی از نظریات رایج، معماری تاریخی ارمنی را منشعب از مکتب معماری بیزانسی می داند، اما به نظر می‌ رسد که این معماری دارای هویتی مستقل بوده و مکتب منحصر به فردی است که ویژگی‌ های خاص خود را نیز دارا می‌باشد.

به طور کلی می توان گفت ابنیه تاریخی ارمنی که در گستره سکونت قوم ارمنی در ایران، ارمنستان و ... بنا گردیده غالباً طرح چلیپایی داشته و عمدتاً بر فراز تپه ها و ارتفاعات به شکل سازه هایی ضد زلزله بنا گردیده اند.

نقشه و طرح این ابنیه و انتخاب محل ساخت آن ها در ارتفاعات، در وهله نخست تحت تأثیر طرح و نقشه و محل ساخت آتشکده های زرتشتی بوده است؛ مضاافاً بر این که معماری مستحکم و ساخت این ابنیه بر ارتفاعات به ویژه در ارمنستان به امنیت جان ساکنان آن و دیده بانی در برابر تهاجمات احتمالی نیز یاری می رسانده است.
غالباً در مجاورت این ابنیه، دهکده یا محله های ارمنی نشینی بنا می گردیده است که علی رغم ساختار مستقل و خودبسنده شان؛ برای مبادلات و مناسبات گسترده با دیگر دهکده ها یا محله های شهری نیز کارآیی داشته اند.

شمار این ابنیه در ایران به 630 دیر و کلیسا و صومعه بالغ می گردد که در سال 2008 برخی از آن ها نظیر صومعه سن تادّئو، ساندوخت، سن استفانو، زور زور و ... در فهرست میراث فرهنگی یونسکو جای گرفته است.

در شهرهای تبریز، ارومیه، سلماس، مراغه و ... نمونه‌ هایی از چنین دهکده ها و محلات ارمنی نشین در مجاورت ابنیه تاریخی-مذهبی ارمنی به چشم می خورد.

ساختار معماری کلیسا و صومعه های ارمنی با تحول ساختار آتشکده زرتشتی شکل گرفته است. فضا در کلیسای ارمنی حول دو محور عمود بر هم گسترش یافته است که یک فضای مستطیل شکل در محور طولی و فضای مستطیل شکل دیگری با طول کم تر در محور عرضی را تشکیل می‌ دهد که در محل تقاطع آن ها، لچک های چهارگوش، پایه‌ ای مدور را تشکیل می‌ دهند که گنبدی مخروطی شکل بر آن استقرار یافته است.

در برخی کلیساهای ارمنی، شکل چهار گوش لچک‌ های پایه اولیه به چند ضلعی تحول یافته و سازه ای استوانه ای شکل را می سازند که گنبد مخروطی روی آن قرار گرفته است؛ همچنین، در برخی کلیساها، این گنبد مخروطی نیز خود قالب تزئینی یک چتر نیمه باز را به خود گرفته است.

گنبد مخروطی کلیسای ارمنی با آتشکده های زرتشتی ساختار نمادین یکسانی داشته و تداعی کننده آتش جاویدان می باشد که دینامیسم هندسی رو به بالا در آن، تداعی کننده معنای حرکت ساعد انسان به سوی خداوند در جریان دعا و نیایش است؛ علاوه بر این در معنایی قومی و محیطی این گنبد مخروطی، نماد کوه آرارات نیز می‌باشد که در نمادپردازی کلاه روحانیون کلیساهای ارمنی نیز مشهود است.

در سیر تاریخی تحول گنبد مخروطی شکل کلیساهای ارمنی، در دوره‌ ای متأخر ناقوس و سازه‌های مربوط به آن نیز در هشتی کلیسا گنجانیده و با گنبد مخروطی پوشانیده شده است.

همچنین، از قرون 12 و 13 میلادی به بعد، یک گنبد سوم نیز روی فضای مرکزی کلیسا یا صومعه های بزرگ تر اضافه گردیده است.

در غالب کلیساهای ارمنی، در محل تقاطع محور طولی و عرضی فضاهایی در دیوارهای ضخیم حامل به وجود آمده‌ اند که علاوه بر فضاسازی برای تزئینات داخلی از آن ها به عنوان مکان اجرای مراسم مذهبی ای نظیر غسل تعمید یا محل استقرار منبر وعظ، عزلتگاه، سقاخانه و حتی مقبره ها استفاده می شده است.

این فضاها با نظم و پیوستگی خود، نقش مهمی را در استحکام و باد بندی قوس‌ ها و گنبد کلیسا ایفا می نموده اند و علاوه بر آن، تمهیدات دیگری نیز جهت ایمن سازی بنا در مقابل سوانح طبیعی نظیر سیل و زلزله ملحوظ گردیده است که تراش دقیق و صیقلی و نمره گذاری شده سنگ های دیوارهای حامل و نصب بدون ملات آن‌ ها، نمونه ای از چنین تمهیداتی بوده است.

یگانه منبع نور غالب کلیساهای ارمنی، روزنه ای در بالای گنبد است و نماد صلیب نیز به شکل یک مشعل ساده هندسی؛ بدون هیچ تندیسی از پیکر مسیح می‌ باشد. تزئینات در قالب نقوش و حکاکی‌ هایی از حکمرانان و خیرین حامی کلیسا بیشتر بر دیوارهای خارجی به چشم می‌ خورد که چهره‌ ها در آن به ویژه در خصوص تمثال فرشتگان به چهره‌ های مغولی شباهت دارد.

150926f13aمطابق اسناد تاریخی این امر ادای دینی یه نقش حفاظتی مغول ها در خصوص این ابنیه بوده است؛ به نحو یکسان بر سنگ سردر ورودی اصلی کلیسای جامع ارامنه در اچمیازین (نزول فرزند خدا روی زمین) نیز صورت شاه عباس صفوی به پاس حفاظت شاهان صفوی از اماکن مذهبی ارمنی نقش بسته است.

شاه عباس با ساخت محله جلفای جدید در اصفهان و انتقال ارمنیان جلفای قدیم (نخجوان) کنار رود ارس به این مکان، سیاست حمایتی را در خصوص ایشان اتخاد نموده بوده است.



توضیح عکس: دو نمونه کاتولوگ ابنیه مذهبی ارمنی در ایران و دیگر کشورهای هم جوار که به عنوان نتیجه سال ها پژوهش متخصصین دانشگاه های پلی تکنیک میلان؛ دانشگاه تهران؛ دانشگاه ایروان و برخی بنیادهای ارمنی؛ به صورت سه زبانه و چهار زبانه انتشار یافته است.

Vahe

 
Il sito Zatik.com è curato dall'Arch. Vahé Vartanian e dal Dott. Enzo Mainardi;
© Zatik - Powered by Akmé S.r.l.