5 Magg 2026 : Rita Levi Moltalcino

داستان ریتا لوی-مونتالچینی: زنی که حتی فا.شیسم و جنـ.گ نتوانست جلویش را بگیرد

۲۲ آوریل ۱۹۰۹، در تورین ایتالیا، در خانواده‌ای یهو.دی با ریشه‌ای بسیار قدیمی، دختری به دنیا آمد که بعدها یکی از درخشان‌ترین دانشمندان قرن بیستم شد. ریتا لوی-مونتالچینی، کوچک‌ترین فرزند آدامو لوی (مهندس و ریاضیدان) و آدل مونتالچینی (نقاش) بود. او و خواهر دوقلویش، پاولا، در خانواده‌ای بزرگ شد که پدرش اعتقاد داشت دخترها نباید تحصیلات دانشگاهی داشته باشند و فقط کافی است «همسر و مادر خوبی» شوند.

اما ریتا آرام نگرفت. وقتی یکی از دوستان نزدیک خانواده بر اثر سرطان معده به سختی جان باخت، تصمیم گرفت پزشک شود. با وجود مخالفت پدر، در هشت ماه فشرده زبان لاتین، یونانی و ریاضیات را خواند و در سال ۱۹۳۰ وارد دانشکده پزشکی دانشگاه تورین شد. در سال ۱۹۳۶ با نمره عالی فارغ‌التحصیل شد و به عنوان دستیار استاد مشهور، جوزپه لوی، به پژوهش روی سلول‌های عصبی پرداخت.

اما طوفان نزدیک بود. در سال ۱۹۳۸، بنیتو مو.سولینی «ما.نیفست نژاد» را صادر کرد و قوانین ضـ.د یهو.دی وضع شد. ریتا و دیگر یهودیان از دانشگاه و مشاغل آکادمیک اخراج شدند. بسیاری در آن روزها یا مهاجرت کردند یا تسلیم شدند. ریتا اما انتخاب دیگری کرد. او آزمایشگاه کوچکی در اتاق خواب خانه‌اش راه انداخت. با تخم‌مرغ‌های مرغ، میکروسکوپ ساده و ابزارهای دست‌ساز، به مطالعه رشد فیبرهای عصبی در جنین مرغ ادامه داد. دقیقاً در همان اتاق خواب بود که پایه‌های کشف بزرگ آینده‌اش شکل گرفت: وقتی سلول‌های عصبی هدف خود را از دست می‌دهند، می‌میرند.

جنـ.گ جهانی دوم شد.یدتر شد. در سال ۱۹۴۳، با ا.شغال ایتالیا توسط آلمان، خانواده لوی به فلورانس گریختند و با هویت جعلی، در خانه دوستان غیر یهودی پنهان شدند. ریتا حتی در آن شرایط سخت، به پژوهش ادامه داد و گاهی به عنوان پزشک به نیر.وهای متفـ.قین کمک می‌کرد.

پس از جنـ.گ، در سال ۱۹۴۷ به آمریکا رفت و در دانشگاه واشنگتن سنت لوئیس با ویکتور هامبرگر همکاری کرد. آنجا بود که در سال ۱۹۵۲، کشف بزرگش را انجام داد: مشاهده کرد که بعضی تو.مورهای موش باعث رشد انفجاری سلول‌های عصبی در جنین مرغ می‌شوند. او و همکارش، بیوشیمی‌دان استنلی کوهن، ماده‌ای را شناسایی کردند که بعدها فاکتور رشد عصبی (NGF) نام گرفت. این کشف، دریچه‌ای جدید به درک رشد سلول‌های عصبی، مـ.رگ سلولی و بیماری‌های عصبی گشود.

در سال ۱۹۸۶، ریتا لوی-مونتالچینی و استنلی کوهن مشترکاً جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی را دریافت کردند. او در آن زمان ۷۷ ساله بود، اما هنوز پر از انرژی. تا صد و سه سالگی به پژوهش ادامه داد، موسسه تحقیقات مغز اروپا را بنیان گذاشت و از سال ۲۰۰۱ تا پایان عمر، به عنوان سناتور مادام‌العمر در مجلس سنای ایتالیا خدمت کرد و همیشه صدای علم و حقوق زنان بود.
ریتا هرگز ازدواج نکرد و زندگی‌اش را وقف علم کرد. او با ظرافت و شوخ‌طبعی می‌گفت: «باید از مو.سولینی تشکر کنم که مرا نژاد پایین اعلام کرد؛ چون این کار مرا به لذت پژوهش در اتاق خوابم رساند!»

او در ۳۰ دسامبر ۲۰۱۲، در سن ۱۰۳ سالگی در رم درگذشت و میراثش همچنان زنده است: درک بهتر بیماری‌هایی مثل آلزا.یمر، پار.کینسون و حتی برخی سر.طان‌ها.
ریتا لوی-مونتالچینی نماد شجاعت، استقامت و عشق به دانش است. زنی که در تاریک‌ترین روزهای تاریخ، با دستان کوچک و اراده‌ای بزرگ، نوری به نام «فاکتور رشد عصبی» روشن کرد که هنوز هم راه بسیاری از پژوهشگران را روشن نگه داشته.

Vartanian